08 RISICOMANAGEMENT

Bescherming drinkwaterbronnen
Het kunnen leveren van voldoende en betrouwbaar drinkwater is voor Waterbedrijf Groningen van primair belang. Hiervoor dienen voldoende bronnen beschikbaar te zijn en moeten de bestaande bronnen beschermd worden. Voor het produceren van drinkwater maken wij gebruik van zowel grondwater als van oppervlaktewater afkomstig uit de Drentsche Aa. Ten aanzien van onze drinkwaterbronnen voeren wij een actief omgevingsmanagement, houden wij de ontwikkelingen met potentiële invloed op de kwaliteit van onze drinkwaterbronnen scherp in de gaten en acteren wij proactief wanneer zich bedreigingen aandienen. Zo wordt de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater continu gemonitord. Over het gebruik van de bronnen zijn afspraken gemaakt met verschillende belanghebbende partijen. Met deze partijen wordt ook gesproken over de inrichting en het beheer van onze wingebieden en ruimtelijke ordeningsvraagstukken in zijn algemeenheid. Ook stimuleren wij agrariërs in de nabijheid van onze bronnen om het gebruik van bestrijdingsmiddelen te beperken om de kwaliteit van bronnen te verbeteren en te beschermen.

Kwaliteit, kwantiteit en leveringszekerheid drinkwater 
Om de leveringszekerheid te waarborgen is een juiste inschatting van de vraag naar drinkwater op de middellange en lange termijn van groot belang. In 2016 is voor de periode 2016 – 2040 een Watervoorzieningsplan Groningen en Drenthe opgesteld. Dit plan geeft voor de lange termijn inzicht in de drinkwatervraag en de mate waarin deze is afgedekt via inzetbare capaciteit en strategische reserves alsook in de hiervoor benodigde infrastructuur. Het Watervoorzieningsplan heeft als basis gediend voor ons uitvoeringsprogramma ‘Watertransitie Groningen’. Onderdelen van de Watertransitie zijn: optimaliseren eigen watergebruik, vergroten bewustwording watergebruik bij consumenten, waterbesparing bij zakelijke klanten, aanbieden van alternatieve bronnen voor laagwaardig gebruik en vergroten operationele en strategische reserves. 

Voorbereidingen zijn gestart voor de uitwerking van een geactualiseerd Watervoorzieningsplan 2023 – 2047. 

Jaarlijks worden de vraagprognose volgens het Watervoorzieningsplan getoetst aan de meest recente inzichten en afgezet tegen de beschikbare productie- en distributiecapaciteit en de verleende water wincapaciteit.

In 2022 zijn diverse bouwstenen uit het watervoorzieningsplan verder geconcretiseerd. Zo is een verkenning naar een toekomst vaste ‘en gros’ levering met WMD Drinkwater afgerond, zijn meerdere distributiepompstations gerenoveerd, is voor het verzorgingsgebied rond Eenrum een DMA (District Metered Areas) ingericht en zijn voorstudies gestart naar aanvullende win- en productiecapaciteit De Groeve, Sellingen en Weerdenbras.   

In de vraagprognoses is rekening gehouden met klimatologische veranderingen en maakt als zodanig (indirect) onderdeel uit van ons Watervoorzieningsplan. Klimaatveranderingen kunnen ook leiden tot fysieke risico's zoals overstromingen en vragen toenemende aandacht voor het effect van onze bedrijfsvoering op de natuur (verdroging). In onze Verstoring Risico Analyse wordt rekening gehouden met overstroming risico's (laag risico vanwege ligging productielocaties). Effect van onze waterwinning op de natuur maakt expliciet onderdeel uit van aanvragen tot winvergunning. Ingeval sprake is van schade wordt deze gecompenseerd op basis van een advies van een onafhankelijke adviescommissie (ACSG). 

Om een goede waterkwaliteit te waarborgen zorgen wij voor een adequate winning, zuivering en distributie. Wij controleren de kwaliteit van ons drinkwater op verschillende punten in het proces van ‘bron tot tap’. Dit in overeenstemming met het in de wet voorgeschreven en vastgestelde meetprogramma en het zogenaamd Risico Gestuurd Monitoren van de drinkwaterkwaliteit als uitvloeisel van de Drinkwaterregeling. Belangrijke risico’s worden in dit kader geïdentificeerd en waar overschrijdingen dreigen plaats te vinden, worden deze tijdig gesignaleerd en kunnen adequate maatregelen worden genomen. 

Beheer assets drinkwater
Voor het ontwerp en beheer van onze assets beschikt Waterbedrijf Groningen over eenduidige normen en doelstellingen. De wettelijke normen zijn vertaald in bedrijfsnormen. Het beheersysteem is zo ontworpen dat de bedrijfsnormen strenger zijn dan de wettelijke normen. Op deze wijze zorgen wij ervoor dat wettelijke overschrijdingen worden voorkomen. 
Door proactief onderhoud aan onze assets voorkomen wij dat op lange termijn het onderhoud zich gaat ophopen en/of afbreuk wordt gedaan aan de betrouwbare werking van ons drinkwatersysteem. Als asset-intensief bedrijf wil Waterbedrijf Groningen de prestaties van haar assets als systeem op de lange termijn beheersen binnen maatschappelijk aanvaardbare risico’s en kosten. Hiervoor hanteert Waterbedrijf Groningen een assetmanagementsysteem op basis van de ISO 55001 normstelling. Hierbij is specifieke uitwerking gegeven aan: bedrijfswaardenmodel en risicomatrix, asset beheerprocessen en de verschillende assetmanagement rollen, functies en competenties.

In 2022 is door LRQA ter voorbereiding op de hercertificering van ons kwaliteitsmanagementsysteem ISO 9001 en ISO 55001 in 2023 een focus audit uitgevoerd. De uitkomsten van de focus audit geven voldoende vertrouwen dat in 2023 de her-certificering positief zal verlopen.

In 2022 is de voortgangsbewaking op de uitvoering van ons investeringsprogramma en de daaraan gerelateerde evaluaties verder aangescherpt. Dit onder aansturing van de in 2021 ingestelde portfoliotafels. Vastgesteld is dat de opgetreden vertragingen in projectuitvoering niet heeft geresulteerd in een negatief effect (verhoogd risico) op de performance van onze drinkwater assets. 

Regionale verankering
Het omgevingsrisico speelt als Waterbedrijf Groningen onvoldoende in contact staat met haar omgeving en onvoldoende inspeelt op de ontwikkelingen en belangen die er zijn. Daarbij zijn ontwikkelingen op het gebied van ruimtelijke ordening, vestigingsklimaat, energietransitie, milieu en informatiedeling (vertrouwen in drinkwaterkwaliteit) van invloed op onze drinkwatervoorziening. Via omgevingsmanagement, gerichte (klant)communicatie en actieve participatie in diverse overleggremia hebben wij een structuur vormgegeven welke borgt dat een tijdige afstemming plaatsvindt tussen Waterbedrijf Groningen en de voor haar relevante stakeholders. Als onderdeel van de implementatie van Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD richtlijn) zal in 2023 een meer uitgebreide stakeholdersanalyse worden uitgevoerd.

Leveringszekerheid bij calamiteiten
Waterbedrijf Groningen streeft naar een hoge mate van betrouwbaarheid en continuïteit van de dienstverlening aan haar klanten. De normen zijn vastgelegd in de wetgeving en onze bedrijfsnormen. Als gevolg van een calamiteit bestaat de kans dat er niet voldoende betrouwbaar drinkwater geleverd kan worden. Daarvoor is er een ‘stand-by’ crisisorganisatie ingericht die bij calamiteiten kan optreden om de levering van voldoende en betrouwbaar drinkwater zeker te stellen en overlast voor klanten zo veel mogelijk te beperken.

Periodiek wordt gerapporteerd over calamiteiten, incidenten en kwaliteitsafwijkingen. Ook worden periodiek calamiteitenoefeningen gehouden, zowel intern als met externe stakeholders, en wordt de kennis over verstoringsprocedures onderhouden via toolbox bijeenkomsten en op een interactieve wijze getoetst.

Als gevolg van de gaswinning in ons verzorgingsgebied treden aardbevingen op, hetgeen een verhoogd risico met zich meebrengt op verstoring van onze wettelijke en/of contractuele leveringsverplichting. Om deze reden hebben wij onze bedrijfsmiddelen geïnspecteerd op zichtbare schade, zijn storingsanalyses uitgevoerd op de drinkwaterinfrastructuur en is door een onafhankelijke expert een specifiek leidingtracé binnen het aardbevingsgebied op aardbevingsbestendigheid onderzocht. Voor zover beschikbaar hanteren wij bij nieuwbouw en/of renovatiewerkzaamheden technische bouwnormen die een aardbevingsbestendige infrastructuur waarborgen.
Voornoemde inspecties en onderzoeken hebben inmiddels geresulteerd in de aanleg van een extra drinkwatertransportleiding (tracé Groningen – Appingedam – Eemshaven) ter vermindering van onze kwetsbaarheid van de al bestaande drinkwaterinfrastructuur in het aardbevingsgebied. Daarnaast zijn plannen in voorbereiding om onze watertanks bij distributiepompstation Appingedam aardbeving bestendig te renoveren.
Kwaliteit dienstverlening
Dagelijks gebruiken ongeveer 590.000 consumenten en een groot aantal bedrijven ons drinkwater. Naast een kwalitatief goed product willen wij ook, ter voorkoming van ontevreden klanten en mogelijke imagoschade, een constante goede dienstverlening bieden. In het kader van Klant Centraal monitoren wij continu onze klanttevredenheid. Uitvloeisel hiervan is dat wij in 2022 zijn gestart met het verder verpersoonlijken van de klantcommunicatie door ‘sympathiek’ als merkwaarde te introduceren.
In 2022 is gewerkt aan de inrichting van een nieuw klantsysteem. Met de implementatie van dit systeem begin 2023 verwachten wij de klantcommunicatie en dienstverlening verder te verbeteren.

Gezond en veilig werken
De kern van gezond en veilig werken is dat ‘elke medewerker recht heeft op een veilige werkplek’. Het risico bestaat dat een medewerker onvoldoende kennis heeft van noodzakelijk te treffen veiligheidsmaatregelen of dat sprake is van een laag veiligheidsbewustzijn. Om deze risico’s te ondervangen zijn al onze monteurs en procestechnici VCA opgeleid en zijn alle leidinggevenden VCA VOL gecertificeerd.

Op grond van de Arbowet worden risico’s voor werknemers schriftelijk vastgelegd en zo nodig wordt de uitvoering van werkzaamheden vanuit veiligheidsoverwegingen aangepast. Dit gebeurt door het periodiek laten uitvoeren van een Risico-inventarisatie en Evaluatie door een onafhankelijke, deskundige externe partij. Bij bijzondere activiteiten, zoals projecten, wordt een zogenaamd V&G plan (Veiligheid en Gezondheid) gemaakt.

De normen van het VCA** systeem worden bedrijfsbreed toegepast om de veiligheid te borgen. Als onderdeel hiervan worden er periodiek zogenaamde toolbox meetings georganiseerd en wordt er periodiek gerapporteerd over VGWM-incidenten.
Ondanks genomen maatregelen hebben zich in 2022 verschillende ongevallen voorgedaan, waarvan 8 met verzuim. In alle gevallen zonder blijvend letsel. Het aantal incidenten vormde aanleiding om Veiligheid op de Werkplek – ook bij ingehuurde aannemers – hernieuwd onder de aandacht te brengen en (aanvullende) handhavingsmaatregelen te treffen. Daarnaast willen wij de komende jaren doorgroeien op de Veiligheidsladder van niveau drie naar vier.

Naast fysieke veiligheid streven wij ook sociale veiligheid na. Hierbij streven wij naar een veilige en gezonde werkomgeving voor onze medewerkers en accepteren geen grensoverschrijdend gedrag. Ongewenst gedrag kunnen medewerkers melden bij een externe vertrouwenspersoon. Medewerkers hebben wij in 2022 hernieuwd gewezen op de aanwezigheid van een externe vertrouwenspersoon en benadrukt dat deze zonder tussenkomst van de organisatie kan worden benaderd. In 2022 zijn ons geen meldingen bekend bij de vertrouwenspersoon over ongewenste omgangsvormen. 

Uit een eind 2022 gehouden ‘health check’, een preventief medisch onderzoek waaraan medewerkers vrijwillig kunnen meedoen, blijkt dat pesten, seksuele intimidatie en agressie niet tot nauwelijks voorkomt. 

Niet drinkwateractiviteiten
Integraal onderdeel van onze meerjarige strategie is dat wij naast drinkwater ook andersoortige – niet drinkwater – activiteiten verrichten. In het bijzonder activiteiten rond industriewater en duurzame (hernieuwbare) warmte- en koude-voorziening. Ter voorkoming dat de risico’s die samenhangen met deze activiteiten hun weerslag hebben op onze drinkwateractiviteiten, zijn deze andersoortige activiteiten ondergebracht in afzonderlijke juridische entiteiten (voornamelijk joint ventures). Door N.V. Waterbedrijf Groningen worden geen (moeder)garanties verstrekt aan deze juridische entiteiten. Aan de bedrijfsvoering binnen deze afzonderlijke juridische activiteiten liggen zelfstandige risicomodellen en risico afwegingen ten grondslag.

Krediet en renterisico’s
De toename van investeringen in uitbreiding en vervanging van productie- en distributiecapaciteit vraagt ook de komende jaren om aanvullende externe financiering.  Ter voorkoming dat wij niet (tijdig) kunnen beschikken over de noodzakelijke financiële middelen is het van belang om financieel robuust te blijven. Hiertoe zullen wij de komende jaren ons drinkwatertarief relatief fors moeten verhogen. Uit ons financieel meerjarenplan blijkt dat dan kan worden voldaan aan de voorwaarden van banken ten aanzien van solvabiliteit, interest coverage ratio (ICR), debt ratio en dergelijke. Hierbij uitgaande van de huidige inzichten rond het wettelijk toegestaan verdienvermogen (Weighted Average Cost of Capital (WACC)). Het in 2022 door het ministerie van Infrastructuur en Water gestarte onderzoek naar een aangepaste berekeningssystematiek naar de WACC – die beter moet aansluiten op de behoefte van de drinkwaterbedrijven – is nog niet afgerond. In Vewin verband wordt dit onderzoek nauwlettend gevolgd. 

Door de onvoorziene sterk opgelopen energiekosten in 2022 is in 2022 een aanzienlijke mismatch ontstaan tussen de werkelijke energielasten en de in ons drinkwatertarief 2022 begrote energielasten. Dit alles leidende tot een sterk achterblijvend resultaat en daarmee tot een onderschrijding van de ICR normstelling volgens enkele geldleningsovereenkomsten. Ter voorkoming van een default situatie is een waiver verzoek bij de kredietverstrekkers ingediend, waarop positief is gereageerd. Om een vergelijkbare situatie in 2023 te voorkomen zijn voor 2023 tijdig contractposities ingenomen waarvan de financiële effecten zijn verwerkt in de tariefstelling 2023. 

Voor treasury geldt dat hiervoor een Statuut is opgesteld waarin de richtlijnen zijn vastgelegd voor korte, middellange en lange termijn financiering. Dit afgestemd op de aard van onze assets (lange levensduur).
Daarnaast streven wij ernaar om de invloed van rente op onze drinkwatertarieven te beperken. Om dit renterisico te beheersen zijn diverse maatregelen vastgelegd in het treasurystatuut en wordt slechts beperkt gebruik gemaakt van variabele rentende leningen. Ten aanzien van het gebruik van derivaten wordt een terughoudend beleid gevoerd. Het aangaan van zogenaamde open (derivaten)posities is uitgesloten. Jaarlijks wordt het treasurystatuut geëvalueerd en de naleving van dit beleid beoordeeld.

Incassorisico’s
Om risico’s op niet betalende klanten te verkleinen wordt een actief debiteurenbeheer gevoerd. Ingeval van wanbetaling is sprake van een zorgvuldig beleid – in overeenstemming met wet- en regelgeving – dat gericht is om afsluiting te voorkomen. Aan een besluit tot afsluiting bij wanbetaling gaan tenminste een zestal contactmomenten, inclusief een huisbezoek, vooraf. Vroegsignalering richting gemeente vormt eveneens onderdeel van ons incassoproces. Daarnaast ondersteunen wij het convenant dat tussen het Vewin en de NVVK is gesloten. Uitgangspunt van dit convenant is dat consumenten die meewerken aan een oplossing voor hun schulden niet worden afgesloten van drinkwater. 

Vanwege de coronapandemie en de onzekere financiële implicaties die dit voor onze klanten met zich meebrengt is - in lijn met 2021 – gedurende de eerste maanden van 2022 een coulant incassobeleid gevoerd. Zo zijn klanten vanwege onbetaalde drinkwaternota’s niet afgesloten van het drinkwaternet wanneer de reden hiervan is terug te voeren naar corona. 

Fraude en integriteitsrisico
Vanuit onze maatschappelijke functie verwachten stakeholders dat wij integer handelen. Wij streven er dan ook naar om het risico naar fraude zoveel mogelijk te reduceren. Onder andere door een adequate inrichting van onze administratieve organisatie en interne beheersmaatregelen. Fraude kan echter iedere organisatie overkomen en is vaak gebaseerd op samenloop van omstandigheden die ertoe kunnen leiden dat waarden aan de onderneming onrechtmatig worden onttrokken en/of misleiding ten aanzien van de verslaglegging plaatsvindt. De door ons van belang geachte normen en gedragsregels zijn vastgelegd in een gedragscode, welke maatgevend is voor ieders handelen. Daarnaast zijn alle functies door ons geclassificeerd naar fraudegevoeligheid met daaraan gekoppeld een eenduidig screeningsbeleid. Voor alle medewerkers geldt dat bij indiensttreding een ‘Verklaring Omtrent het Gedrag’ moet worden overlegd.

Compliance risico’s
Een groot aantal wetten en regelingen zijn op Waterbedrijf Groningen van toepassing. Uitgangspunt is dat wij op alle van toepassing zijnde wetten en regelingen compliant willen zijn. Wij realiseren ons dat de praktische uitvoerbaarheid op het gebied van naleving, borging en toezicht, gegeven de hoeveelheid wetten en regeling, uitgebreid en complex is. Om die reden ligt onze primaire focus op de Drinkwaterwet, het hieruit voortvloeiende Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregelingen alsook op de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), aanbestedingswetgeving en regelgeving met betrekking tot milieu en arbeidsomstandigheden. Wet- en regelgeving waaraan Waterbedrijf Groningen is onderworpen, wordt met name gevormd door de Drinkwaterwet, het hieruit voortvloeiende Drinkwaterbesluit en diverse Regelingen, maar ook door wet- en regelgeving in het kader van milieu, privacy- en gegevensbescherming, arbeidsomstandigheden en aanbestedingswetgeving.

Naleving van geldende wet- en regelgeving is voor een belangrijk deel vastgelegd in verschillende beleidsdocumenten waaronder: Corporate Governance Code, ‘Normen en Doelstellingen’, VGM-beleid, aanbestedingsbeleid en incassobeleid. In 2022 hebben wij een systeem geïmplementeerd waarin (nieuwe) wettelijke vereisten en veranderingen digitaal worden bijgehouden, waarmee het inzicht in de mate van compliance is vergroot.  Verder vindt op regelmatige basis overleg plaats binnen onze brancheorganisatie Vewin over geldende wet- en regelgeving en de betekenis van aangekondigde wijzigingen en is er overleg met verschillende vergunningverleners.

In het kader van de doelmatigheid van de drinkwaterbedrijven houdt ILT-toezicht op de totstandkoming van de drinkwatertarieven. Deze tarieven dienen op transparante wijze tot stand te komen, non-discriminatoir te zijn en de relevante kosten voor drinkwatertaken te dekken. Naar aanleiding van haar controle heeft de ILT geconcludeerd dat Waterbedrijf Groningen op alle getoetste aspecten heeft voldaan aan de wettelijke vereisten, waarbij opgemerkt dat een andere definitie van ‘ander water’ wordt gehanteerd dan in het Toetsingskader 2022 is vastgelegd.  Dit hangende de lopende gesprekken hierover tussen het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, de ILT en Vewin.