Watertransitie
Water is de bron van ons bestaan. Alles begint met water
Betrouwbaar drinkwater uit de kraan vinden we misschien wel de normaalste zaak van de wereld. Maar het is juist heel bijzonder. Al meer dan 140 jaar zorgen wij ervoor dat er 24/7 bij alle Groningers helder en zuiver water uit de kraan komt. Dat doen we nu én in de toekomst. Daarbij hebben we wel te maken met uitdagingen. Niet alleen als waterbedrijf, maar als hele samenleving. Slechts één procent van al het water op aarde is geschikt om te kunnen worden gebruikt voor consumptie.
Ook in onze regio is schaarste aan schone zoetwaterbronnen. Daar komt bij dat er een toenemende druk is op beperkte ruimte, waardoor het ontwikkelen van nieuwe bronnen moeilijk is. Het is onze missie om als maatschappelijke onderneming de waterbelangen in de regio duurzaam veilig te stellen. In samenwerking met onze deelnemingen, regionale organisaties zoals de provincies Groningen en Drenthe, gemeenten, waterschappen, andere waterbedrijven én met al onze klanten werken wij aan de Watertransitie Groningen. Hiermee willen we de drinkwatervoorziening in Groningen veilig stellen én actief bijdragen aan een Groningen waarin waterwinning, natuur, landbouw, economische ontwikkelingen en leefbaarheid elkaar versterken. Om dat mogelijk te maken volgen we vijf routes om de vraag naar en het aanbod van water weer (meer) in balans te brengen:
Route 1: Eigen bedrijfsvoering en waterhuishouding verder optimaliseren
Route 2: Bewust en zuinig watergebruik stimuleren bij consumenten
Route 3: Waterbesparing realiseren bij (bestaande) zakelijke klanten
Route 4: Alternatieve bronnen bieden aan nieuwe industriële klanten
Route 5: Voldoende bronnen voor drinkwater realiseren, nu en later
Gelukkig merken we dat zowel regionale als landelijke politiek en stakeholders zich meer en meer bewust zijn van het belang van kwalitatief goed én voldoende (drink)water, het hele jaar rond. Zoals blijkt uit de bekendmaking van het kabinet eind november dat water en bodem sturend worden bij de inrichting van Nederland. Maar ook doordat de gevolgen van de klimaatverandering steeds zichtbaarder worden. Zo was deze zomer weer sprake van een feitelijk watertekort.
3 augustus 2022: Feitelijk watertekort
Door de aanhoudende droogte werd op 3 augustus aangegeven dat er officieel sprake was van een ‘feitelijk watertekort’ in Nederland. Er was nog geen sprake van een watercrisis, maar omdat de weersvoorspelling aangaf dat het de komende weken ook nog droog en warm zou blijven, werd al opgeschaald om snel de juiste maatregelen en beslissingen te kunnen nemen. Minister Harbers (van I&W) gaf in diezelfde berichtgeving aan dat de drinkwatervoorziening niet in gevaar was, maar dat het wel van belang is dat er zuinig en bewust mee wordt omgaan.
In de week van 8 augustus werd de inname van oppervlaktewater uit de Drentsche Aa verminderd. Het waterpeil in de beek was zover gezakt dat minder water moest worden ingenomen om te voorkomen dat ‘onomkeerbare schade aan de natuur’ zou worden toegebracht. Ook in 2018, 2019 en 2020 moest de inname van de Drentsche Aa worden teruggeschroefd.
Omdat dit jaar voor het eerst gebruik werd gemaakt van een realtime model voor de waterafvoer in de Drentsche Aa kon circa twee weken vooruit worden gekeken en was het bedrijf hierop voorbereid. In dit model worden de meetgegevens van het Waterbedrijf ingevoerd, plus de gegevens van de neerslag en verdamping van het KNMI en de weersverwachting. Op die manier hebben we ruim tijd om te anticiperen en hoeven we niet van het ene op het andere moment over te schakelen van oppervlaktewater naar grondwater.
De klant merkte in principe niets van de vermindering van inname van het oppervlaktewater uit de Drentsche Aa. De vermindering werd gecompenseerd door de grondwaterinname op andere locaties te verhogen. Maar ook grondwater is geen onuitputtelijke bron. We mogen maar een bepaalde hoeveelheid grondwater onttrekken, omdat anders de kans bestaat dat het een negatief effect op de natuur heeft.
Via de media werden de klanten opgeroepen om bewust en zuinig met drinkwater om te gaan. “Dit omdat de watervraag blijft stijgen en we tegen de grenzen van ons kunnen aanzitten” benadrukte sectormanager Martin Leeuwerke tijdens een interview met RTV Noord. Telkens opnieuw legt de klimaatverandering de urgentie van de watertransitie bloot. Gelukkig is de overheid zich ook bewust hiervan en heeft het kabinet het voornemen geuit dat het watergebruik door bedrijven en burgers tot 2035 met 20 procent omlaag moet. Specifiek voor huishoudelijke klanten zijn in de zomer veel waterbesparingstips gedeeld. Voor bestaande grootzakelijke klanten hebben we ook een aanpak opgezet, waarbij we watertransitiegesprekken voeren om te komen tot (drink)waterbesparing. Nieuwe grootzakelijke klanten krijgen in principe geen drinkwateraansluiting meer voor hun processen als die processen geen drinkwaterkwaliteit vragen. Door de industrie te bewegen drinkwater te besparen, intern hergebruik mogelijk te maken en/of over te stappen op ander water, bijvoorbeeld via North Water, werken we ook aan de klant-kant hard aan het weer meer in balans brengen van vraag en aanbod en verduurzaming van het watergebruik.
Zoals gezegd is Waterbedrijf Groningen via de 5 sporen van de watertransitie volop bezig om de drinkwatervoorziening in Groningen veilig te stellen én actief bij te dragen aan een Groningen waarin waterwinning, natuur, landbouw, economische ontwikkelingen en leefbaarheid elkaar versterken. En ondanks dat we op steeds meer plekken gehoor vinden voor ons verhaal, was het toch ook in 2022 nodig om aan de bel te trekken om de urgentie aan te tonen.
Drinkwatersector slaat alarm
Op 26 september sloegen alle drinkwaterbedrijven gezamenlijk alarm dat er zonder maatregelen steeds meer knelpunten komen voor de drinkwaterlevering. Uit onderzoek van de Vewin (Vereniging van Waterbedrijven in Nederland) blijkt dat alle drinkwaterbedrijven al voor 2030 meer productiecapaciteit nodig hebben. Bij drie van de tien bedrijven, waaronder Waterbedrijf Groningen, is per direct meer productiecapaciteit noodzakelijk. Bij de andere zeven in aanloop naar 2030.
Groningen is op de kaart donker gekleurd. Vraag en aanbod zijn nog net in balans maar er is geen ruimte om onverwachte vraag (bijvoorbeeld in het geval van lange perioden van droogte) op te vangen. De operationele reserve schommelt rond het nulpunt. Al jaren wordt gewerkt aan de Watertransitie Groningen om voldoende water voor nu en later zeker te stellen. Maar de trajecten die daarvoor nodig zijn, zoals het verruimen van de productiecapaciteit en het zoeken naar aanvullende strategische voorraden (asv), gaan erg traag. En dat geldt ook voor de andere drinkwaterbedrijven. Om deze reden heeft de sector ook gezamenlijk alarm geslagen.
Deze oproep leidde onder andere ertoe dat Waterbedrijf Groningen in november te horen kreeg waar het in Groningen mag zoeken naar aanvullende strategische voorraden (asv’s). Dit zijn reserves voor de lange termijn. De provincie is hoofdverantwoordelijk voor het aanwijzen van zoekgebieden. Na het vaststellen van deze asv’s gaat Waterbedrijf Groningen op zoek in de ondergrond en modelberekeningen doen om te kijken of de gebieden echt geschikt zijn. Pas daarna worden ze aangewezen als asv’s. De gebieden waar gezocht gaat worden liggen allemaal onder de A7. Het betreft hier zuidoost-Groningen, de omgeving van Veendam, Bellingwolde, Leek-Roden en als terugvaloptie brakwaterwinning ten noorden van Onnen.
In het kader van het vergroten van de operationele reserve voor de korte termijn (< 2025) wordt gekeken naar uitbreidingsmogelijkheden van locatie Sellingen en De Groeve. Een andere positieve ontwikkeling betrof de Regionale Klimaatadaptie Strategie. Overheidsorganisaties, waterschappen en waterbedrijven in de provincie Groningen en Noord-Drenthe, 20 in totaal, stemden in met de Regionale Klimaatadaptatie Strategie. Dit is een gezamenlijke aanpak om de regio voor 2050 klimaat- en waterbestendig in te richten en daarmee voorbereid te zijn op de gevolgen van klimaatverandering. Met verschillende uitgangspunten voor de betrokken organisaties wordt gebiedsgericht en gezamenlijk ingezet op het werken mét klimaatverandering.
Samenwerking centraal
In de Regionale Klimaatadaptatie Strategie staan opgaven benoemd die betrekking hebben op de inrichting van gebieden, maar vooral op de samenwerking. De actiepunten zijn gericht op het vasthouden en tijdelijk opslaan van regenwater en het bestrijden van hitte. Ook mogelijkheden om functies te combineren zijn belangrijk, bijvoorbeeld een zonneakker met een waterberging of biodiversiteit door meer groen in stedelijk gebied. Verder staan er acties in zoals onderzoek doen naar de betekenis van droogte voor stedelijk gebied, afspraken maken over klimaatbestendige nieuwbouw, kennis uitwisselen over de inrichting van bedrijventerreinen en industriegebieden en het vergroten van bewustwording onder inwoners over het zuinig omgaan met water en leven met klimaatveranderingen.
Kortom: naast onze ‘eigen’ routekaart watertransitie - waarin we in 2022 diverse stappen hebben gezet - zijn we op veel vlakken aan het schaken om het belang van actie rondom het onderwerp duidelijk te maken. Soms doen we dat zelf, soms in nauwe samenwerking met andere waterbedrijven, waterschappen, of natuur- en milieuorganisaties. We zien dat het belang steeds duidelijk wordt gezien en gevoeld, maar we zijn er nog niet.
