08 RISICOMANAGEMENT

Kwaliteit, kwantiteit en leveringszekerheid drinkwater 
Om de leveringszekerheid te waarborgen is een juiste inschatting van de vraag naar drinkwater op de middellange en lange termijn van groot belang. In 2016 is voor de periode 2016 – 2040 een Watervoorzieningsplan Groningen en Drenthe opgesteld. Dit plan geeft voor de lange termijn inzicht in de drinkwatervraag en de mate waarin deze is afgedekt via inzetbare capaciteit en strategische reserves alsook in de hiervoor benodigde infrastructuur. Het Watervoorzieningsplan heeft als basis gediend voor ons uitvoeringsprogramma ‘Watertransitie’. Onderdelen van de Watertransitie zijn: optimaliseren eigen watergebruik, vergroten bewustwording watergebruik bij consumenten, waterbesparing bij zakelijke klanten, aanbieden van alternatieve bronnen voor laagwaardig gebruik en vergroten operationele en strategische reserves. 

In 2021 zijn diverse bouwstenen uit het watervoorzieningsplan verder geconcretiseerd. Dit betreft vooral de bouwstenen ‘en gros’ leveringen, capaciteitsvergroting De Groeve en Sellingen en een blauwdruk productie- en distributiecapaciteit. Voornoemde bouwstenen zijn opgenomen in ons meerjarig investeringsplan.

Om een goede waterkwaliteit te waarborgen zorgen wij voor een adequate winning, zuivering en distributie. Wij controleren de kwaliteit van ons drinkwater op verschillende punten in het proces van ‘bron tot tap’. Dit in overeenstemming met het in de wet voorgeschreven en vastgestelde meetprogramma en het zogenaamd Risico Gestuurd Monitoren van de drinkwaterkwaliteit als uitvloeisel van de Drinkwaterregeling. Belangrijke risico’s worden in dit kader geïdentificeerd en waar overschrijdingen dreigen plaats te vinden, worden deze tijdig gesignaleerd en kunnen adequate maatregelen worden genomen. Zo is in 2021 onze productielocatie De Groeve gerenoveerd en een nieuwe zuivering in gebruik is gesteld, waarmee de autonoom wijzigende grondwaterkwaliteit voor een langere tijd gezuiverd kan worden.

Door de coronapandemie hebben wij - in afstemming met ILT - de kwaliteitscontroles aan de tap deels via eigen medewerkers woonachtig in ons verzorgingsgebied kunnen voortzetten. Op deze wijze hebben wij ook in 2021 continu zicht gehad op de drinkwaterkwaliteit en uitvoering gegeven aan het wettelijk aantal voorgeschreven kwaliteitscontroles.

Beheer assets drinkwater
Voor het ontwerp en beheer van onze assets beschikt Waterbedrijf Groningen over eenduidige normen en doelstellingen. De wettelijke normen zijn vertaald in bedrijfsnormen. Het beheersysteem is zo ontworpen dat de bedrijfsnormen strenger zijn dan de wettelijke normen. Op deze wijze zorgen wij ervoor dat wettelijke overschrijdingen worden voorkomen. 

Door proactief onderhoud aan onze assets voorkomen wij dat op lange termijn het onderhoud zich gaat ophopen en/of afbreuk wordt gedaan aan de betrouwbare werking van ons drinkwatersysteem. Als asset-intensief bedrijf wil Waterbedrijf Groningen de prestaties van haar assets als systeem op de lange termijn beheersen binnen maatschappelijk aanvaardbare risico’s en kosten. Hiervoor hanteert Waterbedrijf Groningen een assetmanagementsysteem op basis van de ISO 55001 normstelling. Hierbij is specifieke uitwerking gegeven aan: bedrijfswaardenmodel en risicomatrix, asset beheerprocessen en de verschillende assetmanagement rollen, functies en competenties.

In 2021 is ons kwaliteits- en assetmanagementsysteem op zijn werking door Lloyd’s Register Quality Assurance (LRQA) getoetst aan de ISO 9001 en ISO 55001 normstelling en positief beoordeeld, leidende tot voortzetting van de bijbehorende kwaliteitscertificaten.

Sinds de uitbraak van corona in 2020 vinden alle onderhoudswerkzaamheden en investeringsprojecten doorgang. De uitvoering van deze werkzaamheden hebben plaatsgevonden binnen de door de overheid voorgeschreven voorzorgsmaatregelen.
In 2021 is het monitoringsprogramma op de voortgang van investeringsprojecten verder aangescherpt, dit onder meer door het vormgeven van zogenaamde portfoliotafels waaraan de voortgang, knelpunten en prioritering van projecten wordt besproken. Dit heeft geleid tot een beter gestructureerd proces en meer transparantie in de besluitvorming. Vastgesteld is dat opgetreden vertragingen in projectuitvoering niet geresulteerd heeft in een negatief effect (verhoogd risico) op de performance van onze drinkwater assets. 

Regionale verankering
Het omgevingsrisico speelt als Waterbedrijf Groningen onvoldoende in contact staat met haar omgeving en onvoldoende inspeelt op de ontwikkelingen en belangen die er zijn. Daarbij zijn ontwikkelingen op het gebied van ruimtelijke ordening, vestigingsklimaat, energietransitie, milieu en informatiedeling (social media) van invloed op onze drinkwatervoorziening. Via omgevingsmanagement, gerichte (klant)communicatie en actieve participatie in diverse overleggremia hebben wij een structuur vormgegeven welke borgt dat een tijdige afstemming plaatsvindt tussen Waterbedrijf Groningen en voor haar relevante stakeholders. 

Kwaliteit dienstverlening
Dagelijks gebruiken ongeveer 580.000 consumenten en een groot aantal bedrijven ons drinkwater. Naast een kwalitatief goed product willen wij ook, ter voorkoming van ontevreden klanten en mogelijke imagoschade, een constante goede dienstverlening bieden. Om zicht te hebben op onze klanttevredenheid wordt deze continu, zowel kwantitatief als kwalitatief, gemonitord. Daarnaast is de kwaliteit van vastgelegde klantdata gevalideerd en zijn aanpassingen doorgevoerd in de wijze van klantcommunicatie met als doel de dienstverlening aan onze drinkwaterklanten verder te verbeteren. In 2021 is gestart met de implementatie van een nieuw klantsysteem, de verwachting is dat dit systeem in 2022 operationeel is.

Veiligheid op werkplek
De kern van ons veiligheidsbeleid is dat ‘elke medewerker recht heeft op een veilige werkplek’. Het risico bestaat dat een medewerker onvoldoende kennis heeft van noodzakelijk te treffen veiligheidsmaatregelen of dat sprake is van een laag veiligheidsbewustzijn. Om deze risico’s te ondervangen zijn al onze monteurs en procestechnici VCA opgeleid en zijn alle leidinggevende VCA VOL gecertificeerd.

Op grond van de Arbowet worden risico’s voor werknemers schriftelijk vastgelegd en zo nodig wordt de uitvoering van werkzaamheden vanuit veiligheidsoverwegingen aangepast. Dit gebeurt door het periodiek laten uitvoeren van een Risico-inventarisatie en Evaluatie door een onafhankelijke, deskundige externe partij. Bij bijzondere activiteiten, zoals projecten, wordt een zogenaamd V&G plan (Veiligheid en Gezondheid) gemaakt.

De normen van het VCA** systeem worden bedrijfsbreed toegepast om de veiligheid te borgen. Als onderdeel hiervan worden er periodiek zogenaamde toolbox meetings georganiseerd en wordt er periodiek gerapporteerd over VGWM-incidenten.
Om de veiligheid van onze medewerkers ook tijdens de coronapandemie te waarborgen zijn de vanuit de overheid en RIVM voorgeschreven maatregelen consequent opgevolgd en is het zogenaamde thuiswerken als basisnorm ingevoerd. Voornoemde maatregelen hebben wij ook toegepast richting onze klanten. Zo zijn werkzaamheden achter de voordeur uitsluitend uitgevoerd als deze noodzakelijk waren voor een continue en betrouwbare drinkwaterlevering en altijd in afstemming met onze klant.
In het jaar 2021 hebben zich een beperkt aantal lichte ongevallen voorgedaan, zonder dat er sprake was van blijvend letsel. Het totaal aantal verzuimdagen van eigen personeel als gevolg van ongevallen bedraagt 22 dagen.  Een aantal incidenten vormde aanleiding om Veiligheid op de Werkplek ook bij aannemers hernieuwd onder de aandacht te brengen en (aanvullende) handhavingsmaatregelen te treffen.

Cybersecurity en informatiebeveiliging
Risico’s rond cybersecurity en informatiebeveiliging zijn niet meer weg te denken uit de bedrijfsvoering. Onze systemen en gegevens moeten goed beschermd zijn tegen invloeden van buitenaf en binnenuit. De afhankelijkheid van ICT en data wordt steeds groter en de bescherming wordt steeds belangrijker. Denk bijvoorbeeld aan onderdelen van Waterbedrijf Groningen die rechtstreeks de klant raken (productie en levering van water, klantenservice), maar ook de personeelsgegevens die wij hebben vastgelegd.

Voornoemde risico’s vormen de grondslag voor de getroffen beveiligingsmaatregelen die zijn vastgelegd in een eenduidig beveiligingsbeleid, de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), de richtlijnen voor Netwerk- en Informatiebeveiliging (NIB richtlijnen) en het treffen van aanvullende technische en organisatorische maatregelen. Ook zijn wij aangesloten bij relevante organisaties voor het actief ontvangen en opvolgen van cyber kwetsbaarheden.

In samenspraak tussen het Vewin en het verantwoordelijk ministerie is de richtlijn voor Netwerk- en Informatiebeveiliging vertaald naar 43 beveiligingsnormen. In 2021 is de implementatie van deze beveiligingsnormen (opzet en bestaan) beoordeeld. In overeenstemming met de richtlijn zal de komende jaren de continue werking van deze maatregelen worden getoetst. O.a. hiervoor is een roadmap opgesteld. Deze wordt in stappen projectmatig geïmplementeerd.

Daarnaast vindt er een continue monitoring plaats op beveiligingsincidenten en externe aanvallen. Het beveiligingsbeleid en de kwaliteit van de daadwerkelijk getroffen beveiligingsmaatregelen wordt periodiek geaudit. Verder is in 2021 een table top oefening gehouden met als thema cybersecurity en is deelgenomen aan het binnen de drinkwatersector ontwikkelde bewustwordingsprogramma rond cybersecurity.

De mate waarin medewerkers zich bewust zijn van hun rol rond beveiliging wordt beoordeeld via legal hacks en social engineering attacks. Daarnaast besteden wij regelmatig aandacht aan voorlichting en bewustwording aan onze medewerkers. Zowel op het vlak van beveiliging als privacy gevoeligheid van gegevens.

Fysieke beveiliging assets
Het risico is aanwezig dat door ontoereikende fysieke beveiliging van onze (productie) locaties het drinkwater moedwillig wordt verontreinigd en hierdoor de levering en/of kwaliteit van het drinkwater wordt verstoord. Om dit risico te mitigeren zijn alle relevante locaties conform beleid voorzien van fysieke terreinafscheiding. Dit is niet alleen een juridische scheiding, maar ook een eerste barrière om indringers te weren.

Oorlogsdreiging
Naar aanleiding van de Russische invasie in Oekraïne zijn wij ons bewust van de risico’s die dit met zich mee kan brengen voor onze operationele bedrijfsvoering (beschikbaarheid en prijsontwikkeling gas, chemicaliën en overige grondstoffen), borging drinkwaterkwaliteit (beschermende maatregelen en flexibele bedrijfsvoering), voortgang onderhoud- en investeringsprojecten (beschikbaarheid en prijsontwikkeling materialen) en financiële risico’s (onzekerheden op de kapitaalmarkt). De ontwikkeling rond de invasie en de reacties hierop in de markt worden door ons aandachtig gevolgd. Daarnaast streven wij in Vewin verband ernaar de belangen van de drinkwatersector op landelijk niveau te borgen, (her)beoordelen wij onze Verstoringsrisico analyse op de effecten van oorlogsdreiging en waar nodig verhogen wij onze minimumvoorraadposities.

Krediet en renterisico’s
Voor onze bedrijfsvoering en investeringen in onze assets zijn wij afhankelijk van externe financiering. Ter voorkoming dat wij niet (tijdig) kunnen beschikken over de noodzakelijke financiële middelen voor onze bedrijfsvoering stellen wij jaarlijks een financieel meerjarenplan en een meerjarig investeringsplan op. Op basis waarvan de jaarlijkse financieringsbehoefte wordt bepaald. In ons treasurystatuut zijn daarnaast richtlijnen vastgelegd voor korte, middellange en lange termijn financiering. Dit afgestemd op de aard van onze assets (lange levensduur).

Daarnaast streven wij ernaar om de invloed van rente op onze drinkwatertarieven te beperken. Om dit renterisico te beheersen zijn diverse maatregelen vastgelegd in het treasurystatuut. Ten aanzien van het gebruik van derivaten wordt een terughoudend beleid gevoerd. Het aangaan van zogenaamde open (derivaten)posities is uitgesloten. Jaarlijks wordt het treasurystatuut geëvalueerd en de naleving van dit beleid beoordeeld.

Vastgesteld is dat de financierbaarheid van de drinkwateractiviteiten wordt beperkt door het wettelijk toegestaan verdienvermogen (Weighted Average Cost of Capital (WACC)). Dit met als risico dat noodzakelijke investeringen in voldoende strategische en operationele waterreserves, instandhouding van de drinkwaterinfrastructuur en/of gewenste verduurzaming van de bedrijfsvoering worden opgeschort. De in Vewin-verband gevoerde lobby met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft in 2021 geresulteerd in een verruimde WACC en de toezegging van de minister tot een onderzoek naar een aangepaste berekeningssystematiek van de WACC die beter aansluit op de financierbaarheid van de drinkwatersector. Vanwege beperkingen in de financierbaarheid zijn op basis van een risicoafweging investeringen doorgeschoven tot na 2026. Uitgaande van de aangepaste WACC zijn de opgenomen investeringen volgens ons meerjaren investeringsplan 2022 -2026 financierbaar. 
 

Incassorisico’s
Om risico’s op niet betalende klanten te verkleinen wordt een actief debiteurenbeheer gevoerd. Notoire wanbetalers drinkwater worden na een zorgvuldige communicatie en afstemming in beginsel afgesloten van het drinkwaternet, waarbij de wettelijke voorwaarden in acht worden genomen.

Vanwege de coronapandemie en de onzekere financiële implicaties die dit voor onze klanten met zich meebrengt is in 2021 een coulant incassobeleid gevoerd. Zo zijn klanten vanwege onbetaalde drinkwaternota’s niet afgesloten van het drinkwaternet wanneer de reden hiervan is terug te voeren naar corona.
 

Fraude en integriteitsrisico
Vanuit onze maatschappelijke functie verwachten stakeholders dat wij integer handelen. Wij streven er dan ook naar om het risico naar fraude zoveel mogelijk te reduceren. Onder andere door een adequate inrichting van onze administratieve organisatie en interne beheersmaatregelen.

Fraude kan echter iedere organisatie overkomen en is vaak gebaseerd op samenloop van omstandigheden die ertoe kunnen leiden dat waarden aan de onderneming onrechtmatig worden onttrokken en/of misleiding ten aanzien van de verslaglegging plaatsvindt. De door ons van belang geachte normen en gedragsregels zijn vastgelegd in een gedragscode, welke maatgevend is voor ieders handelen. Daarnaast zijn alle functies door ons geclassificeerd naar fraudegevoeligheid met daaraan gekoppeld een eenduidig screeningsbeleid. Voor alle medewerkers geldt dat bij indiensttreding een ‘Verklaring Omtrent het Gedrag’ moet worden overlegd.

Compliance risico’s
Wet- en regelgeving waaraan Waterbedrijf Groningen is onderworpen, wordt met name gevormd door de Drinkwaterwet, het hieruit voortvloeiende Drinkwaterbesluit en diverse Regelingen, maar ook door wet- en regelgeving in het kader van milieu, privacy- en gegevensbescherming, arbeidsomstandigheden en aanbestedingswetgeving.

Naleving van geldende wet- en regelgeving is voor een belangrijk deel vastgelegd in verschillende beleidsdocumenten waaronder: Corporate Governance Code, ‘Normen en Doelstellingen’, VGM-beleid, aanbestedingsbeleid en incassobeleid. Daarnaast is in 2021 gestart met de implementatie van een geautomatiseerde tool om het inzicht in de mate van compliance te vergroten. Verder vindt op regelmatige basis overleg plaats binnen onze brancheorganisatie Vewin over geldende wet- en regelgeving en de betekenis van aangekondigde wijzigingen en is er overleg met verschillende vergunningverleners.

In het kader van de doelmatigheid van de drinkwaterbedrijven houdt ILT-toezicht op de totstandkoming van de drinkwatertarieven. Deze tarieven dienen op transparante wijze tot stand te komen, non-discriminatoir te zijn en de relevante kosten voor drinkwatertaken te dekken. Naar aanleiding van haar controle heeft de ILT een positief oordeel uitgesproken over de drinkwatertarieven 2021 en dit als zodanig gerapporteerd aan de minister van Infrastructuur en Waterstaat.

Fiscale risico's
Via de ‘Wet modernisering vennootschapsbelastingplicht overheidsondernemingen’ streeft de overheid ernaar om ongewenste verstoringen van concurrentieverhoudingen te voorkomen tussen enerzijds private ondernemingen en anderzijds daarmee concurrerende (in)directe overheidsondernemingen. Vanwege de relatief recente invoering van deze gewijzigde fiscale wetgeving zijn de uitgangspunten rond fiscale waardering en toewijzing van activiteiten naar fiscaal vrijgestelde overheidstaken nog niet volledig uitgekristalliseerd. Hierdoor bestaan nog onzekerheden over de fiscale positie. Om een getrouwe weergave van de fiscale positie in de jaarrekening te borgen, laten wij ons adviseren door een extern fiscaal jurist. Daarnaast hebben wij onze activiteiten met betrekking tot industriewater en water & energie ondergebracht in afzonderlijke juridische entiteiten. Dit ter ondersteuning aan een eenduidige administratieve en fiscale scheiding