Risicomanagement
Binnen onze organisatie speelt risicomanagement een centrale rol in het identificeren en beheersen van potentiële risico’s. Door risico’s vroegtijdig in kaart te brengen en passende maatregelen te treffen, versterken we onze weerbaarheid tegen onzekerheden. Hoewel ons systeem is ontworpen om effectief met risico’s om te gaan, kan het optreden van onderkende risico’s nooit volledig worden uitgesloten.
Ons risicobeheersysteem heeft een tweeledig doel: het beperken van bedreigingen en het optimaal benutten van kansen. Hiermee minimaliseren we de impact op onze bedrijfsvoering en financiële stabiliteit. Dit stelt ons in staat om slagvaardig te opereren in een veranderlijke omgeving, terwijl we onze strategische doelstellingen realiseren op een solide fundament van risicobeheersing.
Door continue verbetering van ons risicomanagementproces vergroten we ons vermogen om te anticiperen op ontwikkelingen en uitdagingen, en tegelijkertijd kansen te benutten. In dit kader blijven wij ook voortdurend ons inzicht in (potentiële) risico’s actualiseren. In 2024 lag hierbij de nadruk op de volgende risicogebieden:
1. Gebieds-/vraagontwikkeling en klimaatverandering
Klimaatverandering heeft directe gevolgen voor onze strategische en operationele reserves, zoals zoetwaterreserves en de productie- en transportcapaciteit. Daarnaast beïnvloeden ontwikkelingen in de vraag en ruimtelijke ordening de benodigde middelen. Dit vraagt om een strategische aanpak en nauwe afstemming met stakeholders.
2. Landelijke en regionale beleidsontwikkelingen
Aanpassingen in wet- en regelgeving, zoals de zorg- en leveringsplicht, waterbeprijzing en WACC, evenals regionale beleidsontwikkelingen zoals het Uitvoeringsplan Drentsche Aa en het Actieplan beschikbaarheid drinkwaterbronnen, kunnen aanzienlijke invloed hebben op onze operationele en financiële richting. Het tijdig voorbereid zijn op deze ontwikkelingen draagt bij aan een stabiele en toekomstgerichte bedrijfsvoering.
3. Cybersecurity en informatiebeveiliging
De verdere digitalisering brengt toenemende kwetsbaarheden met zich mee. Dit onderstreept het belang van robuuste cybersecuritymaatregelen en informatiebeveiliging om de betrouwbaarheid en integriteit van systemen en data te waarborgen.
4. Beheersing en realisatie van de investeringsportefeuille
Om onze bedrijfsdoelen te behalen is het van belang dat we onze geplande investeringsportfolio realiseren. De investeringen worden voornamelijk uitgevoerd door externe technische partijen, wat plaatsvindt in een tijd waarin er sprake is van een krappe arbeidsmarkt. Dit vraagt om een doordachte en evenwichtige (arbeids)marktbenadering.
5. Financierbaarheid van het meerjarig investeringsplan
De realisatie van strategische en operationele doelstellingen vraagt om solide financiële planning. De financierbaarheid van het meerjarig investeringsplan is een continu aandachtspunt, waarbij gestreefd wordt naar een gezonde balans tussen investeringen en financiële stabiliteit.
Risicomanagementsysteem
Risicomanagement maakt integraal onderdeel uit van onze besluitvorming. Het helpt ons om onze doelstellingen effectief en efficiënt te realiseren en zorgt tegelijkertijd voor transparantie, zowel intern als extern. We passen risicomanagement structureel toe in onze dagelijkse bedrijfsvoering en bij het bepalen van onze strategische koers. Dit gebeurt in overleg met aandeelhouders en de raad van commissarissen en is ook van invloed op de kaders en uitwerking van onze jaarplannen.
Onze bedrijfsvoering is gebaseerd op zes strategische waarden: drinkwaterkwaliteit en -kwantiteit, wetgeving, veiligheid, milieu, financiën en imago. Binnen ons assetmanagementsysteem, dat voldoet aan de ISO 55001-norm, hebben we deze waarden gekoppeld aan een risicomatrix. Deze matrix is gebaseerd op een brede risico-inventarisatie binnen ons bedrijf en biedt een transparante en consistente basis voor investeringsbeslissingen en risicobeperkende maatregelen, vooral wanneer risicotoleranties worden overschreden.
De directie is verantwoordelijk voor de inrichting en werking van het risicomanagementsysteem. Dit systeem is gericht op:
- Monitoring van de voortgang van strategische, operationele en financiële doelstellingen;
- Betrouwbare financiële verslaglegging;
- Naleving van wet- en regelgeving.
Externe beoordeling van de interne beheersingsmaatregelen vindt plaats door de externe accountant voor zover deze relevant zijn voor het oordeel van de jaarrekening. Beoordeling van de effectiviteit van interne beheersingsmaatregelen vindt verder plaats via certificering van ons kwaliteitsmanagementsysteem (ISO 9001 en ISO 55001) en door vierjaarlijkse audits op basis van de Wet beveiliging netwerk- en informatiesystemen (Wbni). Tussentijdse Wbni audits geven zicht op de voorgang van implementatie van de Wbni.
Risicohouding
Een belangrijk element in het beoordelen en afwegen van risico’s is de bereidheid om risico’s te lopen om de organisatiedoelstellingen te realiseren. Hierbij maakt Waterbedrijf Groningen onderscheid naar strategische, operationele, financiële en compliance ambities en/of risico’s. Voor strategische risico’s accepteren we tot op zekere hoogte risico’s, waarbij we streven naar een evenwichtige balans tussen risico’s en ambities op de langere termijn.
Voor de operationele en financiële risico’s is de risicobereidheid laag. De bereidheid tot acceptatie van risico’s is mede afhankelijk van de inspanning (tijd/kosten) die de risicobeheersing met zich meebrengt en de mate waarin de drinkwaterkwaliteit, de leveringszekerheid en de veiligheid voor mens en omgeving wordt bedreigd. Waterbedrijf Groningen streeft ernaar om te voldoen aan wet- en regelgeving, waarmee de risicohouding ten aanzien van compliance zeer laag is.
Risicoprofiel
De belangrijkste risico’s die in 2024 binnen Waterbedrijf Groningen zijn geïdentificeerd worden hierna kort toegelicht.
Strategische risico’s
| Risico | Beheersmaatregelen |
|---|---|
| Kwaliteitseffecten drinkwater door verontreiniging bron door nieuwe, onbekende, opkomende stoffen. | - Vervuiling wordt voorkomen door actief omgevingsmanagement, met specifieke aandacht voor ontwikkelingen die de kwaliteit van drinkwaterbronnen kunnen beïnvloeden. |
| - Kwaliteitsveranderingen worden tijdig gesignaleerd door middel van risicogestuurde monitoring van de drinkwaterkwaliteit | |
| - Gebruikte zuiveringstechnieken worden geborgd en afgestemd op veranderingen in de kwaliteit van drinkwaterbronnen. | |
| Leveringszekerheid onder druk vanwege onvoldoende broncapaciteit. | - Uitvoeringsprogramma ‘Watertransitie Groningen’ (gebaseerd op het Watervoorzieningsplan). Doel van dit plan is het in balans brengen van watervraag en -aanbod, met inachtneming van de wettelijk voorgeschreven strategische en operationele reservecapaciteit. Het programma bestaat uit vijf bouwstenen, gericht op het voorkomen van verspilling binnen de eigen bedrijfsvoering, waterbesparing en vergroting van de broncapaciteit. |
| Groeiende onzekerheid rond wetgeving (zorg- en leveringsplicht en ruimtelijke ordeningsvraagstukken) en toenemende omgevingsdruk natuurwetgeving met potentieel negatieve impact op drinkwateractiviteiten. | - Actieve belangenbehartiging – in Vewin verband - om de drinkwaterbelangen in wetgevingsontwikkelingen te waarborgen. |
| - Omgevingsmanagement en actieve deelname aan diverse overlegstructuren om de beschikbaarheid van drinkwater te positioneren binnen een breed kader, inclusief ruimtelijke ordening, vestigingsklimaat, milieu en de energietransitie. | |
| Drinkwaterinfrastructuur voldoet op lange termijn onvoldoende aan de eisen van leveringszekerheid en/of drinkwaterkwaliteit. | - Gecertificeerd assetmanagementsysteem conform de kwaliteitsnormen van ISO 55001. |
| - Toepassing van asset bedrijfsnormen die minimaal voldoen aan, maar doorgaans strenger zijn dan, de wettelijk voorgeschreven eisen. | |
| - Proactief onderhoud van assets en inzet van lange termijn investeringsprogramma’s, gebaseerd op een onderliggende risicomatrix en met een heldere prioritering. | |
| - Voortgangsbewaking op de uitvoering van lange termijn investeringsprogramma’s. | |
| - Beoordeling van de toekomstbestendigheid van toegepaste zuiveringsconcepten. | |
| - Onderzoeken geschikte analysemethodes gericht op het herkennen en meten van opkomende stoffen. |
Operationele risico’s
| Risico | Beheersmaatregelen |
|---|---|
| Leveringszekerheid bij calamiteiten. | - Redundantie in de drinkwaterinfrastructuur, gebaseerd op leveringszekerheids- en risicoanalyses, met toepassing van wettelijke normen of strengere interne bedrijfsnormen. |
| - Beheer, monitoring en periodieke inspectie van de drinkwaterinfrastructuur als basis voor het meerjarig assetmanagementplan. | |
| - Beveiligings- en crisismanagement, inclusief een operationele crisisorganisatie en kennisonderhoud via toolbox sessies. | |
| - Periodieke calamiteitenoefeningen, zowel intern als in samenwerking met externe stakeholders. | |
| - Aanhouden van voorraden van kritische materialen. | |
| Verstoring drinkwaterlevering als gevolg van aan gaswinning gerelateerde aardbevingen. | - Onderzoek aardbevingsbestendigheid distributiepompstation Appingedam. |
| - Preventieve redundante uitvoering van het leidingtracé richting de Eemshaven. | |
| - Toepassing van beschikbare technische bouwnormen voor aardbevingsbestendigheid. | |
| Projectvertragingen door beperkte beschikbaarheid van aannemers (capaciteit) | - Langdurige raamcontracten ten behoeve van infrastructurele combi-werkzaamheden. |
| - Bevorderen ketensamenwerking opdrachtgever – aannemer binnen samenwerkingsverband Grond’g. | |
| - Streven naar een versnelde projectvoorbereiding om aanbestedingen vroegtijdig uit te zetten en/of projecten flexibel onderling uitwisselbaar te maken. | |
| Ontoereikende dienstverlening aan drinkwaterklanten (imagoschade en ontevreden klanten). | - Monitoring van klanttevredenheid en personalisatie van klantcommunicatie. |
| - Registratie en analyse van klachten, gericht op procesverbetering en verhoging van klanttevredenheid. | |
| - Accountmanagersoverleg (groot)zakelijke klanten actief relatiebeheer met zakelijke klanten en waterketenpartners. | |
| Onveilige werkomgeving (fysiek en/of sociaal). | - Uitvoeren van Risico-inventarisatie en Evaluatie en het gebruik van project-specifieke ‘V&G plannen’. |
| - Bedrijfsbrede implementatie van de veiligheidsnormen volgens het VCA**-systeem, met verplichte VCA (VOL)-opleiding. | |
| - Periodiek veiligheidsoverleg met het leidinggevend kader en veiligheidsambassadeurs, aangevuld met toolbox meetings. | |
| - Toepassing van de veiligheidscultuurladder en naleving van de ‘Life Saving Rules’. | |
| - Aanwezigheid van externe vertrouwenspersoon en gerichte communicatie aan medewerkers om ongewenste omgangsvormen te melden. | |
| Onvoldoende gekwalificeerd personeel en kennisverlies organisatie | - Strategische personeelsplanning gericht op tijdige invulling van toekomstige capaciteitsbehoeften, inclusief proactieve werving en bevordering van duurzame inzetbaarheid. |
| - Arbeidsmarktcommunicatie afgestemd op externe verwachtingen, met inzet van geschikte communicatiekanalen en middelen. | |
| - Bieden van flexibele werkstructuren en bevorderen van een organisatiecultuur gericht op leren en kennisdeling. | |
| - Actief relatiebeheer met onderwijsinstellingen, inclusief het geven van gastlessen, aanbieden van stageplaatsen en deelname aan Stichting AOT Noord. | |
| - Versterken van digitale vaardigheden en kennis. | |
| Verlies van essentiële data voor bedrijfsvoering als gevolg van ontoereikende informatiebeveiliging en cybercrime. | - Technische en procedurele beveiligingsmaatregelen, afgestemd op een eenduidig beveiligingsbeleid, de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en de Netwerk- en Informatiebeveiligingsrichtlijnen (NIB-richtlijnen). |
| - Periodieke externe toetsing, waaronder cybertests en Wbni-audits, aangevuld met gestructureerde cyber- en calamiteitenoefeningen. | |
| - Toepassing en doorontwikkeling van het Information Security Management System (ISMS). | |
| - Continuïteitsbewaking door netwerkmonitoring en tijdige implementatie van software-updates en patches. | |
| - Samenwerking met het Nationaal Cyber Security Center (NCSC), het Nationaal Detectie Netwerk (NDN), het Cybersecurity Netwerk Drinkwaterbedrijven en Water-ISAC. | |
| - Stimuleren van veiligheidsbewustzijn via trainingen, opleidingen en table-top oefeningen. | |
| Kwaliteitsrisico’s drinkwater door onvoldoende fysieke beveiliging productielocaties. | - Fysieke barrières en gelaagde beveiligingsschillen ter preventie van ongeautoriseerde toegang tot locaties en installaties. |
Financiële risico’s
| Risico | Beheersmaatregelen |
|---|---|
| Financierbaarheid van toekomstige investeringsopgave in relatie tot een afnemend weerstandsvermogen. | - Monitoring ontwikkeling (financiële) ratio’s middellange termijn, in relatie tot leningsconvenanten, toetsingscriteria kapitaalmarkt en rekening houdend met liquiditeitsplanning voortvloeiend uit meerjarige investeringsplanning |
| - Periodiek overleg met banken en financiële intermediairs. | |
| - Optimaal benutten van de wettelijk toegestane kapitaalvergoeding op eigen en vreemd vermogen (WACC). | |
| - Actieve lobby - in Vewin verband – bij het Rijk voor voldoende investeringsruimte voor drinkwaterbedrijven in het licht van de toekomstige investeringsopgaven. | |
| Volatiliteit in de drinkwaterafzet leidende tot onder-/overschrijding van de WACC | - Overleg met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) over aanpassingen in de toepassing van de WACC-regeling (w.o. middelingsregeling). |
| - Verbeteren van de voorspelbaarheid van de afzet door trendanalyses en accountmanagers overleg met zakelijke afnemers. | |
| Onvoorziene rentedruk op drinkwatertarieven. | - Aangaan van langlopende vastrentende financieringsovereenkomsten. |
| - Terughoudend gebruik van derivaatconstructies en het uitsluiten van zogenaamde open (derivaten) posities. | |
| Afboeken van openstaande (water) debiteuren. | - Actieve monitoring van openstaande debiteurenposities om vroegtijdig problemen te signaleren, met een incassobeleid dat voldoet aan wettelijke vereisten, waaronder contactmomenten, huisbezoeken, schuldhulpverlening en de mogelijkheid voor gespreide betalingen. |
| - Toepassing van het convenant tussen Vewin en NVVK om te voorkomen dat klanten worden afgesloten van drinkwater. | |
| Risico’s samenhangend met niet drinkwateractiviteiten hebben hun weerslag op de wettelijke drinkwateractiviteiten. | - Niet drinkwateractiviteiten zijn ondergebracht in aparte juridische entiteiten. |
| - Geen (moeder)garanties vanuit N.V. Waterbedrijf Groningen aan joint ventures en dochter- of werkmaatschappijen. |
Compliance risico’s
| Risico | Beheersmaatregelen |
|---|---|
| Non-compliance aan wet- en regelgeving. | - Monitoring van ontwikkelingen in de geldende wetgeving, ondersteund door het geïmplementeerde vergunningen- en wetgevingssysteem. |
| - Afstemming (en beïnvloeding) ontwikkelingen wet- en regelgeving binnen brancheorganisatie Vewin. | |
| - Periodiek overleg toezichthoudende instanties. | |
| - Roadmap tijdige implementatie Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD). | |
| Fraude en integriteitsrisico’s door te ruime bevoegdheden of onvoldoende controls. | - Voldoende functiescheiding. |
| - Gedragscodes en classificatie van functies op basis van fraudegevoeligheid, met een helder screeningsbeleid. |